ފެށުން
މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމް.އެމް.އޭ) އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ހަރުދަނާކަން ބަލަހައްޓާ މުއައްސަސާއެވެ. ނަމަވެސް މިހާރަކަށް އައިސް މި މުއައްސަސާގެ އިސް މަގާމެއްގައި ހުންނެވި އާއިޝަތު އާޝާ އަލީގެ އަމަލުތަކާމެދު ވަނީ ސުވާލު އުފެދިފައެވެ. ކުރިން ރިޒާވް މެނޭޖްމަންޓް އެންޑް މާކެޓް އޮޕަރޭޝަންސް ޑިވިޜަންގެ އެގްޒެކެޓިވް ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމު އަދާކުރެއްވި އާޝާ އަލީ މިހާރު ހުންނެވީ ބޭންކިންގ އޮޕަރޭޝަންސްގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމުގައެވެ. މި މަގާމުތަކުގައި ހުންނަވައިގެން، ނާގާބިލުކަމާއި، އަހުލާގީ ގޮތުން ބަލައިގަނެވޭ މިންގަނޑުން ބޭރުން އަމަލުތައް ބެހެއްޓެވުމާއި، އަމިއްލަ މަސްލަހަތަށް ޓަކައި ރިޒާވް ބޭނުންކުރެއްވިކަމުގެ ތުހުމަތުތައް ކުރެވެމުންދެއެވެ.
ތައުލީމީ ފެންވަރާއި މަގާމަށް އެކަށޭނަ މިންވަރު
އާޝާ އަލީގެ ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން ދާއިރާގެ ތައުލީމީ ސަނަދުތަކަކީ މަރުކަޒީ ބޭންކެއް ހިންގުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަނަދުތަކެއް ނޫންކަމަށް ގިނަ ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ގައުމީ ރިޒާވް ބެލެހެއްޓުމާއި މާލީ ސިޔާސަތުތައް އެކަށައެޅުމުގެ ފަންނީ ހުނަރު މި ސަނަދުތަކުގެ ސަބަބުން ލިބިވަޑައިނުގަންނަވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
އައުޓްސޯސިންގ އާއި މާލީ ބެލެހެއްޓުމުގެ މައްސަލަތައް
އެމް.އެމް.އޭގެ ރިޒާވް މެނޭޖްމަންޓްގެ ބޮޑު ބައެއް ސީ.އޭ.އައި.އެމް އަށް އައުޓްސޯސްކުރެއްވުމަކީ އެންމެ ބޮޑަށް ސުވާލު އުފެދިފައިވާ އެއް ކަމެވެ. ސީ.އޭ.އައި.އެމް އަކީ ހެލިއޯސް އިންވެސްޓްމަންޓް ޕާޓްނަރސްގެ ދަށުން ހިންގާ ކުންފުންޏެކެވެ. މި ނިންމެވުން ނިންމެވީ މާލީ ކަންކަން ހަރުދަނާކުރުމަށް ނޫންކަމަށާއި، ޔޫރަޕަށް މިކުންފުނީން ހަމަޖައްސާ "ތަމްރީނު" ދަތުރުތައް ކުރެއްވުމަށްކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
އެއްވެސް އިންވެސްޓްމަންޓް ސްޓްރެޓެޖީއެއް ނެތި، އާޝާއާއި އެކު އެމްއެމް އޭގައި މަސައްކަތް ކުރާ ނާގާބިލު ފަރާތްތައް ޗެޓްޖީޓީޕީގައި "ރަނގަޅު ބޮންޑު" ތަކެއް ރިކޮމެންޑް ކުރުމަށް އެދި ހޯދާ ޚިޔާލުތަކަށް އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ޚަރަދުކޮށް ދައުލަތަށް ވަނީ ފޫނުބެދޭ ވަރުގެ ގެއްލުންތައް ކުރިމަތި ކޮށްފައެވެ.
ހާއްސަކޮށް ޗައިނާ ބޮންޑުތަކުގައި ކުރެވުނު އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ވެފައިވެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ޕްރޮފެޝަނަލް ނިންމުމެއް ނޫންކަން އެނގެއެވެ. އަދި އިސްވެރިންނަށް ނޭނގި މި ކަންކަން ކުރެއްވުމަކީ، އަމާނާތްތެރިކަމުގެ ޒިންމާ އަދާނުކުރެއްވުން ކަމުގައިވެސް ބެލެވެއެވެ.
ބޭރު ފައިސާގެ ވިޔަފާރިން ލިބުނު ގެއްލުން
ކުރިން ގެއްލުންވުމުގެ ސަބަބުން 2016 ގައި ހުއްޓާލާފައިވާ ބޭރު ފައިސާގެ ވިޔަފާރި، އާޝާ އަލީގެ ލަފާގެ މަތިން އަލުން ފެށުމަށްފަހު، 2 މިލިއަން ރުފިޔާއަށްވުރެ ގިނަ އަދަދެއްގެ ގެއްލުން ވެފައިވާކަމަށް ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކައެވެ. މި ނިންމެވުމަކީ ރައްކާތެރިކަން ކުޑަ، އަދި މަރުކަޒީ ބޭންކަކުން ގެންގުޅެންޖެހޭ ރައްކާތެރި މާލީ ހަމަތަކާ ހިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެކެވެ.
އެމް.އެމް.އޭގައި ހުރި ޑޮލަރުގެ ރިޒާވްއިން އޭނާ ދަނީ "ޖުވާ" ކުޅޭ އުސޫލުން އެއްވެސް ޓްރޭޑިންގ ހަމައެއް ނެތި ބޭނުންކޮށް ނަގަމުންނެވެ. 2016 ގައި 100 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ގެއްލުމަކަށްފަހު ހުއްޓާލެވުނު އެފް.އެކްސް ޓްރޭޑިންގ، މިހާރު އަލުން ފަށާފައިވަނީ އޭނާ އައު ގަވަރުނަރަށް ދިން ލަފާގެ މަތިންނެވެ. މި ގެއްލުންތައް ވަނީ ޕައުންޑާއި ޔޫރޯ ފަދަ ފައިސާތައް ބެހެއްޓުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ރީވެލުއޭޝަން ގެއްލުމުގެ ގޮތުގައި ފޮރުވާފައެވެ. ގަވަރުނަރު ހިސާބުތަކަށް ބަދަލުގެނެސް، ފައިދާ ލިބުނު ކަމަށް ދައްކައި، ސަރުކާރަށް ޑިވިޑެންޑް ދެއްކުމުން، އެމް.އެމް.އޭ އަށް އެ އަހަރު ލިބުނީ "ކޮލިފައިޑް" (ބޭރުގެ އޯޑިޓިންގގައި ކޮލިފައިޑް މާނައަކީ ނުރަނގަޅު) އޯޑިޓް ރިޕޯޓެކެވެ.
މަސައްކަތުގެ މާހައުލު އަދި މުވައްޒަފުންގެ ވަޒީފާ ދޫކޮށްލުން
އާޝާ އަލީ މުވައްޒަފުންނާމެދު އަމަލުކުރައްވާ ގޮތް ވަނީ ފާޑުކިޔުމުގެ ވާހަކަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނިފައެވެ. އޭނާގެ ހިންގެވުމުގެ އުސްލޫބުގެ ސަބަބުން، ރިޒާވް މެނޭޖްމަންޓް ސެކްޝަނުން ގިނަ މުވައްޒަފުން ވަނީ ވަކިވެފައެވެ. ގާބިލު މުވައްޒަފުން ވަނީ ވިޔަފާރި ބޭންކުތަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. އަދި މުވައްޒަފަކު ވަނީ ނަފްސާނީ ގޮތުން މީނާގެ ފަރާތުން ލިބުނު ގެއްލުންތަކަށް ކައުންސިލިންގ ހޯދާފައެވެ. ވަކި ބަޔަކަށް އިސްކަންދެއްވުމާއި، އެޗް.އާރު ރެކޯޑުތައް ބަދަލުކުރެއްވުމާއި، މުހިއްމު ނޫން ކަންކަމަށް އިސްކަންދެއްވުމުގެ ސަބަބުން، މަސައްކަތުގެ މާހައުލު ވަނީ ނޭދެވޭ ގޮތަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ.
އެމް.އެމް.އޭގެ މިނިވަންކަމަށް ކުރާ އަސަރު
އެމް.އެމް.އޭ އަކީ މިނިވަން މުއައްސަސާއެއްގެ ގޮތުގައި، ސިޔާސީ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެ، ފައިސާގެ ސިޔާސަތާއި މާލީ ބެލެހެއްޓުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަންޖެހޭ ތަނެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް އާޝާ އަލީއަށް ލިބިވަޑައިގަންނަވާ އަވަސް ކުރިއެރުންތަކާއި، އެޗް.އާރު ނިންމުންތަކަށް ފޯރުވާ ނުފޫޒާއި، ގިނަ ޝަކުވާތަކާއެކުވެސް މީރާ ފަދަ މުހިއްމު ބޯޑުތަކުގައި ހިމެނިވަޑައިގަތުމަކީ، ގާބިލުކަމުގެ މައްޗަށް ސިޔާސީ ކަންކަމަށް އިސްކަންދޭކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، އިގްތިސާދީ ބަދަލުގައި ސިޔާސީ ވިސްނުމަށް މާލީ ނިންމުންތައް ބުރަވެގެން ދެއެވެ.
އާޝާއަކީ އޭނާ މެނޭޖް ކުރި ރިޒާވް މެނޭޖްމަންޓް ސެކްޝަނުން މީހުން ބަދަލުވާ މިންވަރު އިތުރުވުމުގެ ބަދުނާމު ލިބިފައިވާ މީހެކެވެ. 2017 ވަނަ އަހަރު އޮސްޓްރޭލިއާ އެވޯޑްސް މާސްޓާރސް ސްކޮލަރޝިޕް ލިބުނު ދެ މުވައްޒަފުން އޭނާއާއެކު މަސައްކަތް ކުރުމުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކާ ހެދި އެމް.އެމް.އޭ އަށް އެނބުރި އައުމަށް ދެކޮޅުހަދައި، ކޮމާޝަލް ބޭންކުތަކާ ގުޅުނެވެ.
މިފަދަ އެތައް މައްސަލަތަކެއް ހިމެނެއެވެ.
އާންމުންނާއި ފަންނީ މާހިރުންގެ ފާޑުކިޔުން
އެކްސް (ކުރީގެ ޓްވިޓަރ) ފަދަ ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕްލެޓްފޯމްތަކުގައި މި މައްސަލަތަކާމެދު ވާހަކަދެކެވެމުންދެއެވެ. ހަސަން ކުރުޝީ ފަދަ ފަރާތްތަކުން އެމް.އެމް.އޭގެ ނުރަނގަޅު ހިންގުމާއި އަހުލާގީ މައްސަލަތަކާމެދު ވާހަކަދައްކަވާފައިވެއެވެ. އާންމުންނާއި ކުރީގެ މުވައްޒަފުންގެ ފަރާތުން އަންނަ ރައްދުތަކުން ދައްކުވައިދެނީ، މުހިއްމު މަގާމުތަކުގައި ގާބިލުކަމުގެ މައްޗަށް ސިޔާސީ ގުޅުންތަކަށް އިސްކޮށް ނާގާބިލު މީހުން އައްޔަންކޮށް، މިނިވަން މުއައްސަސާތަކުގެ ދައުރާއި، އެ މުއައްސަސާތަކުގެ މަސައްކަތް މުއިއްޒު ހުއްޓުވުމަކަށް ގެންނަ މަންޒަރެވެ. ނާގާބިލު މީހުން ތަންތަނުގެ ވެރިންނަށް ހަދައިގެން އެތަންތަނެއް ނުހިނގާނެއެވެ.
ނިންމުން
އާއިޝަތު އާޝާ އަލީ އެމް.އެމް.އޭގައި ހޭދަކުރާ ދުވަސްތަކަކީ، މި މުހިއްމު ގައުމީ މުއައްސަސާއެއްގެ ހިންގުމާއި އަހުލާގީ މިންގަނޑުތަކަށް ބޮޑު އުނިކަމެއް އައިސްފައިވާ ދުވަސްތަކެކެވެ. މާލީ ބެލެހެއްޓުމުގެ މައްސަލަތަކާއި، މަސައްކަތުގެ މާހައުލު ނުރަނގަޅުވުމުގެ ޝަކުވާތަކަކީ، އެމް.އެމް.އޭގައި މަގާމުތަކަށް މީހުން އައްޔަންކުރުމާއި ބެލެހެއްޓުމުގައި ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެންނަން ޖެހިފައިވާކަން ދައްކުވައިދޭ ކަންކަމެވެ. ހާއްސަކޮށް މިނިވަން މުއައްސަސާއެއްގައި ސަރުކާރުގެ ނުފޫޒު މިފަދަ ނާގާބިލު މީހުން މެދުވެރިކޮށް މުއިއްޒު ބޭނުން ކުރުމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.