ރާއްޖޭގައި އިންވެސްޓްމެންޓް ފައިނޭންޝިއަލް ސެންޓަރ އެއް ގާއިމު ކުރުމުގެ ނަމުގައި 8.8 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އިންވެސްޓްމެންޓް އެ ފައިނޭންޝިއަލް ސެންޓަރަށް ގެނައުމަށް އެމްއޯޔޫއެއްގައި ގަތަރު ޕްރިންސެސް އަކާއި އެއްކޮށް ސޮއެ ކުރި ކުރުން ވައްތަރީ ނައިޖީރިޔާ ޕްރިންސެސްގެ ސްކޭމް އީމެއިލް ގައި ޖެހި، ނައިޖީރިޔާގައި ހުރި ރޯޔަލް ފައިސާ ހޯދަން ދިޔުމަށް، ތައްޔާރީތަކަށް ފައިސާ ފޮނުވުން ފަދަ ކަމަކަށެވެ.
މީގެ ކުރިންވެސް މުއިއްޒު ވަނީ މިފަދަ އެހެން ސްކޭމެއް ހިންގާފައެވެ. އެއީ ތިނަދޫ ވަށައިގެން ހުރި ހުރިހާ ރަށެއް ތައިލެންޑްގެ ފޮތި ވިއްކާ ފޭކް ކުންފުންޏަކަށް ހަވާލު ކުރި ކުރުމެވެ.
މުއިއްޒު އަކީ އެއްވެސް ގޮތަކަށް ފައިނޭންޝިއަލް ތަންދޮރު ނުދަންނަ، އެފަދަ އެއްވެސް އިލްމެއް ނެތް މީހެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމަށް ގެނެވިފައި މިހިރީ، ނައިޖީރިޔާ ޕްރިންސެސްއާއި އިންނަން އޭނާއަށް ވާރުތުވި ލާރިގަނޑު ހޯދަން ތެޅި ފޮޅިގަނެގެން އަތުގައި ހުރިޔާ ހުރި ފައިސާ އެއް ސްކޭމް ކުރާ މީހުންނަށް ދޭ ކަހަލަ ތަންދޮރު ނުދަންނަ މީހަކަށް ވުމުން، މިކަހަލަ ސްކޭމްތަކުގައި މުޅި ޤައުމު ޖެހި ދުނިޔޭގެ ޤައުމުތަކުގެ މެދުގައި ރާއްޖޭގެ އަގު ވެއްޓި މިދަނީ ލަދުން ލޯހުޅުވާލަން ނުކެރޭ ދަރަޖައަށެވެ.
މިހާތަނަށް ފެންނަން ހުރި ހުރިހާ ހެކިތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އެމް.އައި.އެފް.ސީގެ މުޢާމަލާތަކީ ސީދާ ސްކޭމެކެވެ. މި ގޮތުން މި ކުންފުނި ސްކޭމަކަށް ވާ ބައެއް ސަބަބުތައް ހިމަނާލާނަމެވެ.
އެމް.ބީ.އެސް. ގްލޯބަލް އިންވެސްޓްމަންޓްސްގެ ރެގިއުލޭޓަރީ ހާމަކަން ނެތުން: ދުބާއީގެ ފައިނޭންޝަލް ސަރވިސަސް އޮތޯރިޓީ (ޑީ.އެފް.އެސް.އޭ) ނުވަތަ ޔޫ.އޭ.އީ ސެކިއުރިޓީސް އެންޑް ކޮމޮޑިޓީސް އޮތޯރިޓީ (އެސް.ސީ.އޭ) ގެ ދަފްތަރުގައި މިކުންފުނީގެ ނަން ނެތުމަކީ މިއީ ސްކޭމެއްކަމުގެ ބޮޑު ހެއްކެކެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި ޔޫ.އޭ.އީ ގައި އާއިލީ އޮފީސް ތަކަށްވެސް ލައިސަންސް ބޭނުންވާއިރު، މިފަދަ ބޮޑެތި ރެގިއުލޭޓަރީ މައްސަލަތަކަކީ ސްކޭމްތަކުގައި އާންމުކޮށް ފާހަގަކުރެވޭ ކަންކަމެވެ.
މާލީ ތަފްޞީލު އޮޅުވާލުން: އެމް.ބީ.އެސް. ގްލޯބަލް އިންވެސްޓްމަންޓްސް އިން ބުނާގޮތުގައި އެކުންފުނިން ބަލަހައްޓަނީ 12 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެސެޓްތަކެވެ. އަދި އެމް.އައި.އެފް.ސީ އަށް 4-5 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހޯދާފައިވާކަމަށް ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް އޮޑިޓް ކުރެވިފައިވާ މާލީ ބަޔާންތަކެއް، އިންވެސްޓަރުންގެ ނަންތަކެއް ނުވަތަ ބޭންކިންގ ޕާޓްނަރުންގެ މަޢުލޫމާތެއް ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. މިފަދަ ބޮޑެތި އަދަދުތަކަށް ހެއްކެއް ނެތި އެފަދަ އަދަދު ތަކެއް ހުރި ކަމަށް ބުނެ ދަޢުވާ ކުރުމަކީ ސްކޭމްތަކުގައި ގިނައިން ބޭނުންކުރާ ލޮލަށް އަނދުން އެޅުވުމުގެ ހިލަތެކެވެ. އަދި ބޮޑެތި ހުރިހާ ކުންފުނިތަކުން އޮޑިޓް ރިޕޯޓް އާންމު ކުރެއެވެ.
ޝެއިޚް ނާއިފް ބިން އީދު އާލް ޘާނީގެ ރަސްކަމުގެ ޙައިޘިއްޔަތާމެދު އުފެދޭ ސުވާލު: ޝެއިޚް ނާއިފް ޤަޠަރުގެ ރަސްކަމުގެ ޢާއިލާގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުގައި ތަޢާރަފްކޮށް، "އެޗް.އެޗް" (ހިޒް ހައިނަސް) ގެ ލަޤަބު ބޭނުންކުރި ނަމަވެސް، އާލް ޘާނީ ޢާއިލާގެ ތެރޭގައި އޭނާގެ ނަސަބު ސާފެއް ނޫނެވެ. އަމީރު ޝެއިޚް ތަމީމް ނުވަތަ ޝެއިޚް ޙަމަދު ބިން ޖާސިމްފަދަ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ރަސްކަމުގެ ޢާއިލާގެ މެންބަރުންގެ ތެރޭގައި އޭނާ ހިމެނޭ ކަމަކަށް ނުފެނެއެވެ. ގަލްފް ސަރަޙައްދުގައި އާންމުކޮށް ސްކޭމް ހިންގާ ފަރާތްތަކުން ޙީލަތްތެރިކަމާއެކު ރަސްކަމުގެ ގުޅުންތަކުގެ ދަޢުވާކުރުމަކީ ބޮޑެތި ފައިސާތައް އޮޅުވާލުމަށް ކޮށްއުޅޭ ކަމެކެވެ.
އިއުލާންކޮށް ޕްރޮޖެކްޓްތައް ނުހިންގުން: އެކްސް ޕޯސްޓްތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުން، އެމް.ބީ.އެސް. ގްލޯބަލްއިން 2024 ގައި ޕެސިފިކް ޓްރަސްޓީޒް އަދި އެހެނިހެން ކުންފުނިތަކާއެކު ބައްދަލުވުންތައް ބާއްވައި، ޓްރިލިއަން ޑޮލަރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުގެ އިޢުލާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް އޭގެ ހެއްކެއް އަދި އެފަދަކަމެއް ހާސިލްވި ކަންވެސް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. މިއީ ޙަޤީޤަތުގައި ސްކޭމްތަކުގައި އާންމުކޮށް ފެންނަ، އިތުބާރު ހޯދުމަށް ބޮޑެތި މަޝްރޫޢުތަކުގެ އިޢުލާން ތަކުރާރުކޮށް ކުރަމުންދިއުމުގެ ނަމޫނާއެކެވެ.
އޮޅުވާލާފައިވާ ކުންފުނީގެ ނަން: "އެމް.ބީ.އެސް. ގްލޯބަލް އިންވެސްޓްމަންޓްސް" ނަން ސަޢޫދީ ޢަރަބިއާގެ ޕަބްލިކް އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑު ނުވަތަ ކްރައުން ޕްރިންސް މުޙައްމަދު ބިން ސަލްމާން (އެމް.ބީ.އެސް) އާ އެއްގޮތްވުމަކީ ރަސްކަމުގެ ބާރުގެ އިތުބާރު ލިބިގަތުމަށް ކުރާ މަކަރުވެރި މަސައްކަތެއްކަމަށް ފާހަގަވެއެވެ. ރަނގަޅު ކުންފުންޏެއް އެފަދަ ނަމެއް ނުވެސް ކިޔާނެއެވެ. އަދި ލޯގޯ އާއި އެނޫންތަކެތި ސައުދީއާއި ވައްތަރެއްވެސް ނުކުރާނެއެވެ. ޔޫ.އޭ.އީ ގައި ސްކޭމްކުރާ ފަރާތްތަކުން މަޝްހޫރު މުއައްސަސާތަކާ އެއްގޮތް ނަންތައް ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބަކީ އިތުބާރު ލިބިގަތުމަށް ކުރާ ރޭވުން ތެރި މަސައްކަތެކެވެ.
އޭއައި އިން އުފައްދާފައިވާކަމަށް ބެލެވޭ ވިޝުއަލްތައް ބޭނުންކުރުން: އެމް.ބީ.އެސް. ގްލޯބަލްއިން އެމް.އައި.އެފް.ސީ އަށް އޭއައި މެދުވެރިކޮށް އުފައްދާފައިވާ 3ޑީ ވިޝުއަލްތައް ބޭނުންކޮށްފައި ވެއެވެ. މި ފޮޓޯތަކުން ރާއްޖޭގެ އަސްލާއި ޚިލާފަށް މަންޒަރު ދައްކާފައިވާއިރު، މިކަމުން ދައްކުވައިދެނީ ސީރިއަސް ޕްލޭނިންގ ނުވަތަ ޙަޤީޤީ ޕްރޮޖެކްޓް ތަރައްޤީކުރުމުގެ ނިޔަތް ނެތްކަމެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ ހުންނާނީ އެކަށީގެންވާ އޮޓޯކެޑް ކުރެހުންތަކެވެ. ސްކޭމްތަކުގައި އާންމުކޮށް ފޮނި މާކެޓިންގ މެޓީރިއަލްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރިއެރުމުގެ ވަހުމް އުފައްދައެވެ.
ރާއްޖޭގެ މާލީ ސްކޭންޑަލްތަކުގެ ތާރީޚް: ރާއްޖެއަކީ ކޮރަޕްޝަނާއި މަނީ ލޯންޑަރިންގގެ ތާރީޚެއް އޮތް ޤައުމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް 2016 ގެ "ސްޓީލިންގ ޕެރަޑައިޒް" ސްކޭންޑަލްގައި 1.5 ބިލިއަން ޑޮލަރު ދޮގު އިންވެސްޓްމަންޓް މަޝްރޫޢުތައް މެދުވެރިކޮށް ލޯންޑަރކޮށްފައިވާކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނެވެ. ކުރީގެ ނައިބު ރައީސް އަޙްމަދު އަދީބު، މިފަދަ ޕްލޭންތަކަށް އަދަބު ލިބިފައިވާއިރު، އެމް.އައި.އެފް.ސީ ޑީލްއާ ގުޅުމެއް ހުރިކަމަށް ދެކެވެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ދޯހަޅި އޭއެމްއޭގެ ގަވާއިދުތައް މިކަހަލަ މަޝްރޫޢުތަކަށް މަގުފަހިކުރެއެވެ.
ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދާ އަޅާބަލާއިރު ނުވާވަރުގެ ބޮޑު ޕްރޮޖެކްޓް: 8.8 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެމް.އައި.އެފް.ސީ ޕްރޮޖެކްޓަކީ ރާއްޖޭގެ 7 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީއަށްވުރެ ބޮޑު މަޝްރޫޢެކެވެ. މަޝްރޫޢުގެ މުއްދަތު (2030 އަށް ނިމުން) އަދި 5 އަހަރަށް 1 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އާމްދަނީ ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އަދި ދަރަނީގެ ޙާލަތަށް ބަލާއިރު (2026 އަށް 1.6 ބިލިއަން ޑޮލަރު ދައްކަންޖެހޭ) ޕްރޮޖެކްޓުގެ ވިސްނުން ނެތްކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. މިކަހަލަ ބޮޑެތި މަޝްރޫޢުތަކުގެ ވަޢުދުތަކަކީ ސްކޭމްތަކުގެ އާންމު ސިފައެކެވެ.
ޕާޓްނަރުން ނުވަތަ އިންވެސްޓަރުންގެ ނަން ހާމަނުކުރުން: އެމް.ބީ.އެސް. ގްލޯބަލްއިން އެސް.ޑަބްލިއު. ޓެނެޓް ފަދަ ކުންފުނިތަކާ ޕާޓްނަރޝިޕް އޮތްކަމަށާއި ބްރޫނާއީއާ މުޢާމަލާތްކުރާކަމަށް ބުނިނަމަވެސް، އެމް.އައި.އެފް.ސީ އަށް އެއްވެސް މަޝްހޫރު މާލީ އިދާރާއެއް ނުވަތަ ދުނިޔޭގައި ފާހަގަކުރެވޭ އިންވެސްޓަރެއްގެ ނަން ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ސީ.އީ.އޯ ނަދީމް ޙުސައިން 4-5 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހޯދާފައިވާކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް، އެއްވެސް ތަފްޞީލެއް ނުދެއެވެ. މިފަދަ ބޮޑެތި ޕްރޮޖެކްޓްތަކުގައި ލީޑް އިންވެސްޓަރުން ނުވަތަ ބޭންކުތައް އިޢުލާންކުރުމަކީ އިތުބާރު ހޯދުމަށް ކުރާ ކަންކަމެވެ. ސްކޭމް މަޝްރޫޢުތަކުގައި މިފަދަ ތަފްޞީލީ މަޢުލޫމާތު ނުދިނުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ.
މީޑިއާ މެނިޕިއުލޭޓްކޮށްފައިވާކަމުގެ ތުހުމަތު: ޝެއިޚް ނާއިފް ބައިނަލްއަޤްވާމީ މީޑިއާއަށް ފައިސާދީ އެމް.އައި.އެފް.ސީ މަޝްރޫޢު ޕްރޮމޯޓްކުރަމުންދާކަމަށާއި، މިއީ ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރަށް "ބުރަދަންތެރިކަމުގެ ވަހުމް" ވިއްކުމުގެ ގޮތުން ކުރާކަމެއްކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވެއެވެ. ބްލޫމްބާގް އަދި ޕީ.އާރް ނިއުސްވަޔަރފަދަ އައުޓްލެޓްތަކުން ހަލުވިކޮށް ކަވަރ ކުރިޔަސް މިކަން ސީދާ ސާބިތު ނުވި ނަމަވެސް، ސްކޭމްތަކުގައި މިފަދަ ޕަބްލިސިޓީ ކެމްޕޭންތައް ބޭނުންކުރުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. 1000 ޑޮލަރަށް ބައިނަލްއަގްވާމީ ބޮޑެތި ނޫސްތަކުގައި ބޭނުން ހަބަރެއް ޖަހާލެވެއެވެ.
ޝެއިޚް ނާއިފްގެ ދަށް ޕްރޮފައިލް: ފާހަގަކޮށްލެވޭ އާލް ޘާނީ ރަސްކަމުގެ ޢާއިލާގެ މެންބަރުންނާ ޚިލާފަށް، ޝެއިޚް ނާއިފަކީ މަދުން މީޑިއާގައި ފެންނަ މީހެކެވެ. އެމް.ބީ.އެސް. ގްލޯބަލްގެ ޕްރޮޖެކްޓްތައް ފިޔަވައި އިތުރު މީޑިއާ ކަވަރޭޖް އޭނާއާ ގުޅޭގޮތުން ނެތެވެ. ވިދަމްގައި (2013) އޭނާ ކުރިން އަދާކުރި ދައުރަކީ އެމް.އައި.އެފް.ސީގެ ބޮޑުމިނާ އަޅާބަލާއިރު ކުޑަ ދައުރެކެވެ. ސްކޭމްކުރާ ފަރާތްތަކުން އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރަނީ ރަސްކަމުގެ ގުޅުން ހުރިކަމަށް ބުނާ މާ މަޝްހޫރުނޫން މީހުންނެވެ.
މަނީ ލޯންޑަރިންގގެ ކަންބޮޑުވުންތައް: އެމް.އައި.އެފް.ސީ އަކީ މަނީ ލޯންޑަރިންގ މަޝްރޫޢުއެއްކަމަށާއި، އޮފިޝަލުންނަށް 10-20% ކޮމިޝަން ލިބެމުންދާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވެއެވެ. މިފަދަ ސްކޭމްތައް އެމްއެމްއޭ މެދުވެރިކޮށް ހިންގައި ދުނިޔޭގެ ފައިނޭންޝިއަލް ކްރައިމްގައި ރާއްޖޭގެ މައި ބޭންކު ބައިވެރި ވުމަކީ އަލަށް ހިނގާފައިވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
ސްކޭމް ކުންފުނީގެ ސީއީއޯ: މި ކުންފުނީގެ ސިއީއޯ އަކަށް ހުރީ ފިލްމް ޕްރޮޑިއުސަރެކެވެ. މިއީ މުހުންމާ ކަލޯ، ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ ސީއީއޯ އަކަށް ހުރުން ފަދަކަމެކެވެ. ސްކޭމް ކުރާ ގިނަ ފަރާތްތަކަކީ އެމީހުން ފައިނޭންޝިއަލް އެދެވޭ އެއްވެސް ޕްރޮފައިލެއް ނެތް މީހުންނެވެ.
ޑުބާއީ ގައި މިފަދަ ކުންފުނިތައް ބައިވަރު: ސީދާ ޑުބާއި ރޯޔަލް ފެމިލީއާއި ގުޅުން އޮންނަ ކަމަށް ބުނެ ވެސް މީހުންނަށް އޮޅުވާލައިގެން އިންވެސްޓްމެންޓާއި ފައިސާ މުއާމަލާތައް ހިންގުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ފައިނޭންޝިއަލް ޤަބިލުކަން ނެތް މީހުންނަށް އޮޅި މިފަދަ ސްކޭމް ތަކުގައި ފަސޭހައިން ޖެހެއެވެ. މުއިއްޒު އަކީ އެފަދަ ނުކިޔަވާހުރި، މާލީ އިލްމެއް ނެތް މީހަކަށް ވުމުން، މިއަދު މި ސްކޭމަށް އަގު ދައްކަން ޖެހެނީ ދިވެހި ދައުލަތުންނެވެ.
ނައިޖީރިޔާ ޕްރިންސެސްއަށްޓަކައި، ވެސްޓަރން ޔުނިއަންއިން ވަކި ފަރުދުން އެ ސްކޭމް ގައި ޖެހި ލާރި ފޮނުވިއެވެ. މުއިއްޒު މި ގެނައި ސްކޭމަރުންނަށް އަގު ދައްކަން ޖެހޭނީ ދިވެހި ހުރިހާ ރައްޔިތުންގެ ޖީބުންނެވެ. ވިހި އަހަރު ފަހުން އުފަންވާ ދަރިންގެ ބޮލަށް ދަރަނި އަރުވައި މުޅި ޤައުމު 20 ބިލިއަން ޑޮލަރު ސްކޭމަރުންނަށް ދޭން ޖެހިގެންނެވެ. ދިވެހި ބައިތުލްމާލު އެއްކޮށް ދޮވެލައިގެން މުޅި ގައުމު އިނދަޖެހިގެންނެވެ. މިކަން ނިމޭއިރު، މި ސްކޭމް ކުރި މީހުން ރާއްޖޭގެ ސަރުކާރު ގޮވައިގެން ދާނީ ސިންގަޕޫރު ކޯޓަށެވެ. ގޮސް ދައުވާކޮށް މުޅި ޤައުމު ހަމަ ރަނގަޅަށް ދަވާލާނެއެވެ. އެފައިސާއިން ބޮޑު ބައެއް މުއިއްޒުގެ ޖީބަށް ވަންނާނެއެވެ. މީގެ ކުރިން ނޫމަޑި މައްސަލާގައި މުއިއްޒު ކަންކަން ކުރީ ވެސް މިގޮތަށެވެ.